Nadzór BHP nad podwykonawcami na budowie — weryfikacja dokumentów, art. 208 Kodeksu pracy i dopuszczenie sprzętu do pracy

Krótka odpowiedź: przed wejściem na budowę sprawdza się dokumenty firmy i dokumenty każdego pracownika. Firma przedstawia podpisane porozumienie z art. 208 Kodeksu pracy, wykaz pracowników kierowanych na budowę, ocenę ryzyka zawodowego dla wykonywanych robót, instrukcję bezpiecznego wykonywania robót (tam, gdzie jest wymagana) oraz zwykle polisę odpowiedzialności cywilnej wymaganą umową.

Dla każdego pracownika weryfikuje się: aktualne orzeczenie lekarskie z badań profilaktycznych, obejmujące czynniki występujące na stanowisku — przede wszystkim pracę na wysokości, hałas czy obsługę maszyn; szkolenie wstępne i okresowe BHP; potwierdzenie zapoznania z planem BIOZ i odbycia instruktażu stanowiskowego lub instruktażu ogólnego budowy; a także uprawnienia kwalifikacyjne właściwe dla wykonywanych czynności.

Najczęściej sprawdzane uprawnienia na budowie to: zaświadczenia kwalifikacyjne UDT dla operatorów podestów ruchomych, żurawi i wózków jezdniowych, świadectwa kwalifikacyjne do eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych (dawniej zwane uprawnieniami SEP), uprawnienia montażysty rusztowań, zaświadczenia hakowego i sygnalisty oraz szkolenia z pracy w przestrzeniach zamkniętych. Termin ważności każdego z tych dokumentów jest inny, dlatego największym problemem nie jest sprawdzenie ich w dniu wejścia, lecz pilnowanie, kiedy wygasną w trakcie trwania kontraktu.

Krótka odpowiedź: arkusz kalkulacyjny przechowuje daty, ale sam o nich nie przypomina, nie przechowuje skanów dokumentów w powiązaniu z osobą i nie pokazuje statusu pracownika w chwili, gdy stoi on przy bramie. Przy kilkunastu firmach i kilkuset osobach rotujących w ciągu kontraktu ręczne przepisywanie dat z badań i szkoleń zajmuje służbie BHP wieczory, a pojedyncza pomyłka oznacza wpuszczenie na rusztowanie osoby bez ważnego orzeczenia.

Typowe problemy, które zna każdy, kto prowadził nadzór nad podwykonawcami w Excelu: kilka wersji tego samego pliku na różnych komputerach, brak informacji, która kopia dokumentu jest aktualna, podwykonawca dalszego stopnia, o którym generalny wykonawca dowiaduje się dopiero po wypadku, oraz dokumenty dosyłane mailem, których nikt nie zdążył zweryfikować.

Cyfrowa kartoteka podwykonawcy rozwiązuje te problemy, gdy spełnia trzy warunki: każdy dokument jest przypisany do konkretnej firmy i osoby z datą ważności, system automatycznie powiadamia o zbliżającym się terminie — zarówno służbę BHP, jak i samego podwykonawcę — a status dopuszczenia (dopuszczony, warunkowo, niedopuszczony) jest widoczny od razu na telefonie przy wejściu. Tak działa moduł zarządzania podwykonawcami i firmami zewnętrznymi w programie VIMS EHS, powiązany z rejestrem szkoleń i kwalifikacji.

Krótka odpowiedź: sprzęt wnoszony przez firmę zewnętrzną powinien przejść przez tę samą bramkę co ludzie — zostać zgłoszony, sprawdzony i oznaczony, zanim zostanie użyty. Przepisy o BHP podczas wykonywania robót budowlanych wymagają, aby maszyny i inne urządzenia techniczne były utrzymywane w stanie sprawności technicznej i użytkowane zgodnie z instrukcją producenta, a obowiązek ten dotyczy każdego pracodawcy, którego pracownicy z nich korzystają.

W praktyce wielu generalnych wykonawców stosuje procedurę dopuszczenia sprzętu: podwykonawca przekazuje listę urządzeń wraz z dokumentami (protokoły badań elektronarzędzi, dokumenty dozoru technicznego dla urządzeń podlegających UDT, deklaracje zgodności), a koordynator lub osoba wyznaczona sprawdza stan wizualny i nadaje oznaczenie dopuszczenia.

Popularną metodą są kwartalne oznaczenia barwne — kolorowa taśma lub naklejka przy wtyczce elektronarzędzia zmienia kolor co kwartał. Narzędzie bez koloru obowiązującego w danym kwartale nie może pracować na budowie. To rozwiązanie wewnętrzne, a nie wymóg przepisów, ale jest czytelne dla każdego brygadzisty. Oznaczenie barwne dobrze uzupełnia kod QR, który prowadzi do historii przeglądów konkretnego egzemplarza w rejestrze przeglądów sprzętu.

Krótka odpowiedź: przepisy nie podają jednej częstotliwości badań elektronarzędzi dla wszystkich firm. Okres między badaniami ustala pracodawca na podstawie instrukcji producenta, oceny ryzyka i warunków użytkowania, korzystając z norm dotyczących badań urządzeń elektrycznych, takich jak PN-EN 50678 i PN-EN 50699. Na budowie, gdzie narzędzia pracują w pyle, wilgoci i są narażone na uszkodzenia mechaniczne, okresy te ustala się zwykle krócej niż w warsztacie — dlatego tak popularne są przeglądy kwartalne.

Badanie okresowe elektronarzędzia obejmuje oględziny obudowy, przewodu i wtyczki oraz pomiary — w zależności od klasy ochronności m.in. ciągłości przewodu ochronnego i rezystancji izolacji. Wykonuje je osoba z odpowiednimi kwalifikacjami elektrycznymi, a wynik dokumentuje się protokołem. Niezależnie od badań okresowych operator przed każdym użyciem sprawdza, czy przewód i wtyczka nie są uszkodzone.

Rozdzielnica budowlana (potocznie RB lub „rbtka”) zasila tymczasową instalację placu budowy. Kontrola obejmuje stan obudowy i zamknięcia, oznaczenie obwodów, sprawność wyłączników różnicowoprądowych sprawdzaną przyciskiem testowym z częstotliwością podaną przez producenta oraz okresowe pomiary instalacji, w tym skuteczności ochrony przeciwporażeniowej, wykonywane przez osobę uprawnioną. Każda rozdzielnica powinna mieć w rejestrze przypisaną osobę odpowiedzialną i datę kolejnych pomiarów.

Krótka odpowiedź: rusztowanie może być użytkowane dopiero po jego odbiorze przez kierownika budowy lub osobę uprawnioną, potwierdzonym wpisem do dziennika budowy lub protokołem odbioru. Montaż i demontaż wykonują osoby posiadające uprawnienia montażysty rusztowań, zgodnie z instrukcją producenta lub projektem indywidualnym.

Protokół odbioru rusztowania zawiera zwykle: miejsce i rodzaj rusztowania, wykonawcę montażu, przeznaczenie i dopuszczalne obciążenie pomostów, ocenę posadowienia, zakotwień, stężeń, pomostów, poręczy i krawężników, wyniki pomiaru instalacji piorunochronnej, jeżeli jest wymagana, oraz podpisy osób odbierających. Poza odbiorem rusztowanie sprawdza się okresowo i po każdym zdarzeniu, które mogło wpłynąć na jego stateczność — silnym wietrze, opadach czy przerwie w robotach.

Czytelnym sposobem informowania pracowników jest tabliczka dopuszczenia przy wejściu na rusztowanie — zielona oznacza dopuszczenie, czerwona zakaz wchodzenia. Kod QR na tabliczce może prowadzić do protokołu odbioru i historii kontroli. Podobnie postępuje się z drabinami wnoszonymi przez podwykonawców: drabina uszkodzona, bez stopek lub wykonana samodzielnie nie może zostać dopuszczona. Szczegółowe kryteria opisuje poradnik o przeglądach drabin według normy EN 131.

Krótka odpowiedź: przepisy o BHP podczas wykonywania robót budowlanych zaliczają do robót szczególnie niebezpiecznych m.in. roboty na wysokości, w wykopach o głębokości powyżej 1,5 m, z użyciem materiałów niebezpiecznych i przy montażu konstrukcji. Dla takich robót kierownik budowy zapewnia bezpośredni nadzór wyznaczonej osoby, a wykonawca opracowuje instrukcję bezpiecznego wykonywania robót.

Wielu generalnych wykonawców wymaga dodatkowo pisemnego zezwolenia na pracę (permit to work, PTW) dla prac pożarowych, prac w przestrzeniach zamkniętych i prac przy instalacjach pod napięciem. Zezwolenie określa zakres, czas, zabezpieczenia i osoby uprawnione, a jego zamknięcie potwierdza, że miejsce pracy jest bezpieczne. Więcej o zasadach wydawania zezwoleń opisuje poradnik o zezwoleniach na prace niebezpieczne PTW.

Bezpośrednio przed rozpoczęciem prac brygada podwykonawcy przeprowadza ocenę ryzyka przed rozpoczęciem pracy (LMRA) — krótką listę pytań o warunki w miejscu robót. W programie VIMS EHS zezwolenie na pracę pobiera wykonawcę z rejestru podwykonawców, więc przy wydaniu widać, czy jego pracownicy mają ważne badania i uprawnienia, a LMRA wypełnia się na telefonie w miejscu pracy.

Krótka odpowiedź: dopuszczenie w dniu wejścia to dopiero początek. Bieżący nadzór obejmuje regularne obchody i kontrole BHP, odnotowywanie nieprawidłowości z przypisaniem do konkretnej firmy, wydawanie poleceń usunięcia uchybień z terminem oraz weryfikację ich wykonania.

Dobrą praktyką jest umożliwienie każdemu pracownikowi na budowie — także podwykonawcy — zgłoszenia zagrożenia, np. uszkodzonego przewodu czy zdjętej balustrady, bez zakładania konta. Wystarczy zeskanować kod na tablicy informacyjnej budowy i dodać zdjęcie. Tak działa zgłaszanie zagrożeń bez logowania w VIMS.

Zebrane dane pozwalają ocenić podwykonawców w sposób obiektywny: liczba nieprawidłowości, czas ich usuwania, zdarzenia potencjalnie wypadkowe i wypadki. Taka ocena pomaga przy wyborze firm do kolejnych kontraktów i jest podstawą rozmowy z podwykonawcą, który powtarza te same uchybienia.