Apteczka zakładowa — przepisy, wyposażenie według DIN 13157 i DIN 13169, leki, rozmieszczenie i przeglądy

Krótka odpowiedź: to, co uzgodnisz z lekarzem medycyny pracy. W praktyce polscy pracodawcy i producenci korzystają z niemieckich norm: DIN 13157 (mała apteczka przemysłowa, typ C) i DIN 13169 (duża apteczka przemysłowa, typ E, z mniej więcej podwojoną zawartością). Normy są wzorcem dobrej praktyki, a nie wymogiem polskiego prawa.

Typowa zawartość obejmuje: opatrunki indywidualne różnej wielkości, jałowe kompresy, bandaże, plastry, chusty trójkątne, koc ratunkowy (folię NRC), rękawiczki jednorazowe, nożyczki ratownicze z zaokrąglonym końcem, chusteczki do oczyszczania skóry nieuszkodzonej i maseczki. Ostatnie wydania DIN rozszerzyły wkład między innymi o maseczki medyczne; aktualną listę sprawdź u producenta wkładu.

Dobór wielkości często opiera się na niemieckich wytycznych DGUV: w administracji zwykle wystarcza mała apteczka do około 50 osób, w produkcji i magazynach do około 20 osób, na budowach do około 10 osób. Przy większej liczbie pracowników stosuje się dużą apteczkę lub kolejne małe. To orientacyjne progi z praktyki niemieckiej — w Polsce ostatecznie decyduje porozumienie z lekarzem i ocena ryzyka. Uzupełnieniem bywają płuczki do oczu, opatrunki hydrożelowe na oparzenia czy natryski ratunkowe.

Krótka odpowiedź: nie należy ich tam trzymać. Przepisy BHP nie przewidują leków w wyposażeniu apteczki, a pierwsza pomoc w rozumieniu art. 209¹ KP to czynności ratownicze, nie leczenie. Osoba wyznaczona do pierwszej pomocy nie może diagnozować ani dobierać leków — podanie nawet popularnego leku przeciwbólowego może wywołać reakcję alergiczną, zamaskować objawy (na przykład zawału) i rodzić odpowiedzialność za skutki.

Stanowisko to przyjmują lekarze medycyny pracy, Państwowa Inspekcja Pracy w materiałach poradniczych oraz normy DIN, które nie zawierają leków. Zamiast nich stosuje się wyroby medyczne: jałowe kompresy, opatrunki hydrożelowe na oparzenia i sól fizjologiczną 0,9% do przemywania oczu i ran. Watę zastępują kompresy, bo włókna pozostają w ranie.

Wyjątkiem są leki zalecone konkretnemu pracownikowi przez jego lekarza (na przykład adrenalina przy alergii), które pracownik ma przy sobie. To kwestia indywidualnego planu, a nie wyposażenia apteczki.

Krótka odpowiedź: punkt pierwszej pomocy to wyodrębnione miejsce z szerszym wyposażeniem (na przykład nosze, koce, większy zapas opatrunków, umywalka), wymagane według § 44 w wydziałach, w których prace powodują duże ryzyko wypadku lub urazu. Apteczka to przenośny lub naścienny zestaw, który musi być w każdym zakładzie.

O tym, czy dany wydział wymaga punktu, decyduje ocena ryzyka i porozumienie z lekarzem. Przykładami są odlewnie, zakłady chemiczne, duże zakłady obróbki metali czy place budowy z wieloma ekipami. Punkt oznacza się znakiem E003 (pierwsza pomoc) według PN-EN ISO 7010, a nosze znakiem E013.

Krótka odpowiedź: tak, aby były łatwo dostępne z każdego stanowiska, w miejscu widocznym, oznakowanym i niezamykanym na klucz. Przepis nie podaje odległości; dobra praktyka zakłada dotarcie do apteczki w ciągu jednej–dwóch minut i apteczkę na każdej kondygnacji oraz w każdej oddzielnej hali.

Apteczkę oznacza się znakiem E003 (zielony kwadrat z białym krzyżem) według PN-EN ISO 7010. Przy apteczce wywiesza się instrukcję udzielania pierwszej pomocy oraz wykaz pracowników przeszkolonych, z numerem telefonu lub miejscem pracy — tak, by na każdej zmianie było wiadomo, kogo wezwać. Pojazdy służbowe mają apteczkę samochodową (w praktyce według DIN 13164), a pracownicy mobilni — apteczkę osobistą. Lokalizacje warto nanieść na plan zakładu z mapą bezpieczeństwa.

Krótka odpowiedź: odpowiada pracodawca, a obsługę powierza wyznaczonym, przeszkolonym pracownikom na każdej zmianie. Częstotliwości kontroli przepisy nie podają. Dobra praktyka to przegląd co miesiąc oraz uzupełnienie po każdym użyciu.

Podczas przeglądu sprawdza się kompletność według listy zawartości, nienaruszenie sterylnych opakowań, terminy ważności wyrobów jałowych, czystość i czytelność instrukcji oraz aktualność wykazu osób przeszkolonych. Termin ważności nadaje wytwórca wyrobu medycznego zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2017/745 (MDR) — nie przyjmuj z góry jednej wartości, tylko odczytuj datę z opakowania. Przeterminowany lub otwarty opatrunek wymienia się.

Wyznaczonych pracowników szkoli się z pierwszej pomocy, najlepiej z ćwiczeniami praktycznymi i okresowym odświeżeniem. Grafik zmian, urlopy i zwolnienia trzeba porównywać z wykazem, aby żadna zmiana nie została bez przeszkolonej osoby — terminy szkoleń można prowadzić razem z szkoleniami BHP.

Krótka odpowiedź: każda apteczka staje się pozycją w rejestrach urządzeń i przeglądach z lokalizacją, typem wkładu i harmonogramem przeglądu. Kod QR na apteczce otwiera na telefonie krótką checklistę: kompletność, plomba, daty ważności, instrukcja i wykaz osób.

Brak lub zużycie materiału zgłasza się jako zgłoszenie nieprawidłowości z terminem uzupełnienia, a zbliżająca się data ważności generuje przypomnienie. Apteczki można zaznaczyć na planie zakładu, a szkolenia osób wyznaczonych prowadzić w module szkoleń i kwalifikacji. Działanie systemu sprawdzisz w programie testów.